Begin januari 2011:

Zonsverduistering, meteoren, Venus en Mercurius

De eerste week van januari heeft de sterrenhemel heel wat vuurwerk voor ons in petto. Hoogtepunt was de gedeeltelijke zonsverduistering op dinsdagmorgen 4 januari. Toen de zon rond 8.48 opkwam bleek deze voor bijna driekwart verduisterd te zijn. Het was deze dag Nieuwe Maan en de maan beweegt dan vanaf aarde gezien bijna precies voor de zon langs. Rond 9.10 was de verduistering het grootst. Terwijl de zon hierna verder steeg, nam de verduistering af, en omstreeks 10.40 was deze afgelopen. Deze zonsverduistering was de eerste van vier gedeeltelijke zonsverduisteringen die dit jaar optreden. Maar de andere drie (op 1 juni, 1 juli en 25 november) zijn in onze streken niet te zien. Figuur 1 toont de gedeeltelijke verduistering op vier verschillende tijdstippen.

Figuur 1 (klik op figuur voor grotere versie): Het verloop van de gedeeltelijke zonsverduistering op 4 januari. (Bron: Sterrengids 2011 / Stichting 'De Koepel')

Het was deze dag op veel plaatsen in Nederland grotendeels bewolkt. In Utrecht was kort na zonsopkomst de zon even te zien, voordat deze in de wolken verdween. Elders in Nederland klaarde het tijdig op om het laatste deel van de verduistering te kunnen zien. Zo in nevenstaande foto gemaakt door Sylvia Mathlener in Dordrecht rond 10 uur, eenvoudig door een compactcamera achter een eclipsbril te houden. De foto is daarna nog wat verder uitgesneden. Zie voor meer informatie over het weer op deze dag ook de website van het KNMI.

Kijk veilig!

Het is niet veilig om onbeschermd naar de zon te kijken. Het felle licht kan onze ogen beschadigen. Overigens zal het licht van de opkomende zon sterk door de dampkring worden gefilterd en kan een korte onbeschermde blik op de rode zonneschijf niet zo'n kwaad. Maar ga zeker niet staren, en kijk uit als de zon wat hoger komt; dan mag u zeker niet onbeschermd kijken. Het beste kunt u kijken met een zogeheten eclipsbrilletje. Deze zijn voor een paar euro te koop bij veel publiekssterrenwachten en bij Stichting 'De Koepel' in Utrecht. In plaats van een eclipsbril kan ook een lasbril met verduisteringsfactor 14 of meer worden gebruikt.

Met een verrekijker of een telescoop is het nog veel gevaarlijker om onbeschermd naar de zon te kijken: het kan zelfs tot blindheid leiden. Doe dit dus nooit. Gebruik een eclipsbril nooit om door een verrekijker of telescoop naar de zon te kijken. Gebruik dan een speciaal filter voor het objectief van de telescoop om het licht al grotendeels tegen te houden, voordat het in de telescoop valt. Met sommige telescopen is het ook mogelijk om het beeld van de zon achter de kijker te projecteren, maar niet alle telescopen zijn bestand tegen de zonnehitte in de buis. Kijk voor meer informatie over veilig kijken op de website www.zonsverduistering.nl. Hier vindt u ook veel achtergrondinformatie over zonsverduisteringen.

Meteoren

Wie al voor zonsopkomst naar de hemel kijkt, heeft goede kans om veel vallende sterren te zien. In de nacht van 3 op 4 januari bereikt de meteorenzwerm Boötiden zijn hoogtepunt. Deze zwerm heet zo, omdat de meteoren uit de richting van het sterrenbeeld Boötes (Ossenhoeder) lijken te komen. Tijdens het maximum kunt u tot 50 meteoren per uur zien. Omdat het Nieuwe Maan is, heeft u geen last van storend maanlicht en kunt u bij heldere hemel ook zwakke meteoren zien. Ook de nachten voor en na 3/4 januari kunt u meteoren van deze zwerm zien.

Samenstand

Ook zult u in de ochtendschemering de planeten Mercurius en Venus kunnen zien. Venus is niet te missen als een zeer heldere 'ster' hoog boven de zuidoostelijke horizon, maar Mercurius is een stuk lastiger. Probeer deze eens te vinden op 2 januari, als er een mooie samenstand is met de smalle maansikkel, de heldere ster Antares en Venus. Zie figuur 2.

Figuur 2 (klik op figuur voor grotere versie): De samenstand van de smalle maansikkel met de planeten Venus en Mercurius en de heldere ster Antares. Deze afbeelding is voor 2 januari, 7.50 uur. (Bron: Sterrengids 2011 / Stichting 'De Koepel')

Meer informatie:

Edwin Mathlener, directeur
Stichting 'De Koepel', Zonnenburg 2, 3512 NL Utrecht
Tel.: 030-2311360
E-mail: info@dekoepel.nl
Let op: Het bureau van 'De Koepel' is gesloten tussen Kerst en Nieuwjaar. Mail dan naar zenit@edwinmathlener.nl.