CCD-imaging

Digitale opnamen voor gevorderden

In de professionele sterrenkunde is de fotografische film nagenoeg geheel vervangen door de ccd-chip, net zoals nu ook gebeurt in de alledaagse fotografie. Ook veel serieuze amateurfotografen zijn in de jaren negentig overgestapt op ccd-camera's, vooral voor het maken van foto's van nevelachtige objecten (deepsky-fotografie; voor planeetfotografie blijkt de webcam handiger te zijn).

De voordelen zijn duidelijk:

ccd's zijn gevoeliger en er zijn minder lange belichtingstijden nodig;
de grotere gevoeligheid maakt het mogelijk om objecten te fotograferen die vroeger buiten het bereik lagen;
de nabewerking vindt geheel plaats op de computer en er is geen geklieder in de doka meer nodig;
ccd-imaging heeft minder last van lichtvervuiling dan klassieke fotografie, dankzij de grotere gevoeligheid in combinatie met de juiste digitale nabewerking;
meerdere opnamen kunnen digitaal worden opgeteld tot een gevoeliger beeld, waarbij ruis wordt onderdrukt;
een ccd-camera kan worden gebruikt om de kijker zeer nauwkeurig automatisch te laten volgen op het te fotograferen object.

Maar nadelen zijn er ook:

goede astronomische ccd-camera's zijn zeer aan de prijs (duizenden euro's) en dat maakt het instappen in deze hobby erg lastig;
je kunt niet eenvoudig het veld in, om onder donkere omstandigheden te kunnen werken, maar je moet altijd veel extra apparatuur meenemen, o.a. een pc en een goede voeding voor de camera;
technisch is het gebruik vrij lastig: om goede opnamen te maken moet je twee ijkopnamen maken om de echte opname mee te corrigeren, een zgn. donkerstroomopname om de ruis van de camera in beeld te brengen en een opname van een neutrale lichtbron om kapotte pixels te registreren;
de meeste camera's fotograferen in zwart/wit; voor een kleurenopname moeten drie afzonderlijke opnamen met verschillende kleurenfilters worden gemaakt. Overigens worden de meeste deepsky-foto's in zwart/wit gemaakt.

Handige knutselaars kunnen aanzienlijk op de kosten besparen door zelf een camera te maken. Zo zijn er bouwbeschrijvingen en onderdelen te koop voor de zgn. Cookbook camera en de Audine camera.

Cdd-opname van de spiraalnevel M51, gemaakt
door Zenitredacteur Arie Nagel. >

Maar voor beginners komen er ook andere oplossingen. De elektronica van een gewone webcam kan worden omgebouwd zodat hij opnamen met langere belichtingstijden kan maken. Op die manier wordt hij geschikt voor deepsky-fotografie. Maar de camera wordt zo wel erg gevoelig voor ruis. Toch zijn er leuke opnamen mogelijk, zoals in Nederland wordt aangetoond door John Sussenbach. Zie ook zijn artikel in Zenit januari 2003, blz. 30. Maar ook fabrikanten zien dit gat in de markt en komen met kant en klare systemen voor enkele honderden euro's waarmee hele leuke deepsky-foto's gemaakt kunnen worden. De resolutie haalt het niet bij die van de echt dure camera's maar voor veel hobbyisten is het resultaat ruimschoots voldoende.

Een recente ontwikkeling is de opkomst van de digitale spiegelreflexcamera in de deepsky-fotografie. Moderne digitale reflexbodies kunnen net zo eenvoudig als een gewone spiegelreflexcamera op de kijker worden gemonteerd, en ze kunnen ook foto's met langere belichtingstijden maken. De prijzen van deze camera's liggen nu rond de duizend euro, wat nog steeds fors goedkoper is dan een echte sterrenkundige ccd-camera, en je kunt hem ook voor gewone fotografie gebruiken. Het nadeel is dat ze bij lange belichtingstijden wel erg veel last van ruis kunnen hebben. Dat komt doordat de beeldchip van deze camera's niet wordt gekoeld, zoals bij astronomische camera's wel gebeurt. Maar tijdens koude winternachten heb je daar niet zo'n last van. En je kunt de camera eenvoudiger meenemen het veld in, zonder lastige kabels en PC. Wel zul je moeten zorgen voor voldoende batterijen of accu's voor de camera. Overigens is de digitale reflexcamera niet zo gevoelig voor rood licht, omdat een ingebouwd infraroodfilter nodig is om de beeldchip geschikt te maken voor aards gebruik. En veel nevels stralen nu juist het mooist in het rood. Maar er zijn al handige hobbyisten die dit filter zelf verwijderen uit hun camera. Maar realiseer je wel dat je hiermee je garantie verspeelt en de camera minder geschikt maakt voor dagelijks gebruik.

Zie voor meer informatie de volgende links:
Google op ccd astrofotografie
De pagina over digitale astrofotografie van Volksterrenwacht Mira
De Werkgroep Astrofotografie
De website van Arie Nagel
De website van Geert Vandenbulcke
De website van Ole Nielsen
De website van T. Scholten