Het kiezen van oculairs

Door verschillende oculairs te gebruiken, kunnen we de vergroting van een telescoop veranderen. Hoe kleiner de brandpuntsafstand van het oculair, des te sterker de vergroting. De vergroting kunnen we eenvoudig uitrekenen door de brandpuntsafstand van het objectief (b.v. 1000 mm) te delen door die van het gekozen oculair (b.v. 25 mm). In ons voorbeeld krijgen we dan een vergroting van 1000 / 25 = 40 maal. Waak ervoor om niet te veel te vergroten. Het licht van nevelachtige objecten wordt bij sterke vergroting zo zeer uitgesmeerd, dat we ze niet eens meer kunnen zien.

Bij lichtsterke objecten, zoals maan en planeten, mag je best flink vergroten om kleine details te zien. Maar voor elke kijker is er een maximale vergroting. Meer vergroten kan wel, maar is zinloos: het beeld wordt dan steeds waziger. Als vuistregel geldt dat de maximale vergroting gelijk is aan twee maal de diameter van het objectief in millimeters. Met een 6 cm (= 60 mm) kijker kan men dus maximaal 120 maal vergroten. De scherpte van het beeld wordt bepaald door de diameter van het objectief (hoe groter, hoe scherper).

Een goed oculair bestaat minstens uit twee lenzen (bijv. een goedkoop Huygensoculair), maar liever uit drie of meer (de wat duurdere Kellner- en orthoscopische oculairs die gecorrigeerd zijn voor kleurfouten). Nog beter zijn oculairs die een groot beeldveld combineren met een uitstekende scherpte over dit gehele beeldveld. Dat zijn bijv. de zogeheten Plössloculairs, die overigens tegenwoordig bij veel telescopen standaard worden meegeleverd. Maar allerlei fabrikanten zoals Celestron, Meade en Vixen hebben nog betere oculairs in hun collectie, die meestal een door henzelf bedachte type-aanduiding hebben.

Vroeger gebruikten veel amateurs kleine oculairs met een diameter van 24 mm (0.96"). Tegenwoordig zijn ook de kleinere kijkers geschikt voor het gebruik van oculairs met een diameter van 32 mm (1.25"). Deze grotere diameter is nodig voor het grotere beeldveld van bijv. Plössls, en maakt het ook mogelijk om de oculairs zo te construeren dat je je oog iets verder van het oculair af kunt houden, wat vooral voor brildragers erg prettig is. De oculairs met de grootste brandpuntsafstanden (40 mm en hoger) worden vaak uitgevoerd met een diameter van 51 mm (2").

Wil je het beste uit je kijker halen, bespaar dan niet op je oculairs, maar investeer in enkele oculairs die een mooie serie vergrotingen geven, bijv. 40x, 80x en 160x. Met een zogeheten Barlowlens is het mogelijk om de vergroting van een oculair met bijvoorbeeld een factor 2 te verhogen en zo te besparen op het aantal oculairs dat je nodig hebt. Helaas zijn de Barlowlenzen die met veel goedkope kijkers worden meegeleverd van slechte kwaliteit. En goede Barlows, die geen last hebben van kleurfouten, zijn minstens net zo duur als een goed oculair, zo niet duurder.

Tot slot een waarschuwing: als je de zon gaat waarnemen door deze met je kijker te projecteren op een schermpje, gebruik dan alleen goedkope tweelenzige oculairs zoals de Huygensoculairs. Alle duurdere oculairs bevatten lenzen die met speciale kit aan elkaar geplakt zijn. Door de hitte van de zon kan deze kit smelten en het oculair onherstelbaar beschadigen!