Zenit in april 2006
 Bij de voorplaat: Actieve melkwegstelsels vertonen opmerkelijk gedrag: ze zenden reusachtige hoeveelheden straling uit, op alle mogelijke golflengten, en zijn vaak de bron van jets van materie die met een enorme snelheid de kern uit spuit. De eerste eenduidige aanwijzing dat dit alles door superzware zwarte gaten wordt veroorzaakt, werd in 1995 geleverd. Uit (radio)waarnemingen met de Very Long Baseline Array bleek dat het object waar gaswolken in de kern van het melkwegstelsel NGC 4258 omheen draaien te zwaar en te compact is om iets anders dan een zwart gat te kunnen zijn. Inmiddels is gebleken dat de objecten met zo'n 'zwarte motor' in hun midden vele verschijningsvormen kennen. (Illustratie: NASA E/PO, Sonoma State University, Aurore Simonnet). Artikel op blz. 160 e.v. |
160 De onstuitbare honger van actieve melkwegstelsels
Travis A. Rector
Hun benamingen zijn even mysterieus als bekend: quasars, radiostelsels, blazars, Seyfert-stelsels. Gezamenlijk worden ze ook wel 'actieve melkwegstelsels' genoemd, een naam die verwijst naar hun opmerkelijke gedrag, dat al sinds hun ontdekking om een verklaring vraagt. Iets in deze stelsels produceert enorme hoeveelheden energie. Het zijn niet de sterren. Maar wat dan wel? 'Actieve' stelsels hebben blijkbaar iets dat 'normale' stelsels niet hebben...
167 Nieuw tijdperk voor infrarood-sterrenkunde aangebroken
Peter Barthel
Over twee jaar zal NASA een record kwijt zijn: het Europese ruimteagentschap ESA zal dan de grootste ruimtetelescoop in bedrijf hebben. Deze Herschel-ruimtetelescoop zal met zijn 3,5-meter spiegel gedurende minimaal drie jaar het infrarode en submillimeter-heelal gaan verkennen. Maar infrarood-sterrenkundigen moeten al eerder aan de slag, want op 21 februari jl. werd de Japanse infrarood-satelliet Akari (voorheen Astro-F) met succes in een baan om de aarde gebracht.
182 Neutrino's: vreemde deeltjes worden steeds vreemder
Kees de Jager
Per seconde schieten enkele tientallen miljarden deeltjes door ons heen met een snelheid die bijna gelijk is aan die van het licht. Toch merken we daar niets van: dodelijk zijn de deeltjes -- neutrino's geheten -- blijkbaar niet. Maar ze hebben bijzondere eigenschappen, waar natuur- en sterrenkundigen zich decennialang het hoofd over gebroken hebben. Na veertig jaar diende zich eindelijk een desperate maar eenvoudige oplossing aan: neutrino's kunnen van gedaante veranderen.
186 Somber, maar niet saai
Kees Floor
Als hogedrukgebieden het weer bepalen, vinden veel weerkundigen dat maar saai: er gebeurt niets, er verandert niets en er valt weinig te vertellen. Het sombere weer van begin februari 2006 vormde hierop echter een gunstige uitzondering. De temperatuurtegenstellingen tussen de lucht bij het aardoppervlak en die op enkele honderden meters hoogte waren namelijk opmerkelijk groot. Bovendien viel er sneeuw uit een slechts enkele honderden meters dikke mist- en wolkenlaag.
Verder in dit nummer
174 Korte berichten, met o.m.
- Govert Schillings Observatie
- Kosmic Relief
- Planetoïde bracht stof op aarde
- Sahara al minstens 7 miljoen jaar een woestijn
- Twee komeetwolken in baan van Jupiter?
190 Zenit Digitaal: 'Oude' sterrenkunde
192 Uit de oude doos: Eenzaam heelaleiland
196 Amateurs actief
200 Het weer in februari 2006
202 Hemel van de maand
204 Agenda
206 Sterretjes