Zenit in december 2005
 Bij de voorplaat: Deze gedetailleerde opname van het Andromedastelsel (M31) is genomen met de 0,9-meter telescoop op Kitt Peak (VS). Het Andromedastelsel is een groot spiraalstelsel op een afstand van ruwweg 2,5 miljoen lichtjaar, dat veel wegheeft van ons eigen Melkwegstelsel. Het hier afgebeelde gebied beslaat aan de hemel ongeveer vijf volle manen. De afgelopen jaren proberen sterrenkundigen vast te stellen of zich in dit stelsel veel donkere materie in de vorm van zogeheten MACHO's bevindt. Tot dusver zonder doorslaggevend succes. (Foto: T.A. Rector en B.A.Wolpa/NOAO/ AURA/NSF) |
540 MACHO's in het Andromedastelsel?
Jelte de Jong
Eén van de grote vraagstukken van de huidige sterrenkunde is dat van de 'donkere' of 'ontbrekende' materie. We weten namelijk dat we zo'n negentig procent van alle materie in het heelal (nog) niet kunnen waarnemen. Omdat we deze materie niet kunnen zien, noemen we haar 'donkere materie'. Ook weten we niet waar deze materie uit bestaat. Met behulp van het zogeheten 'gravitatielenseffect' kan één mogelijke vorm van donkere materie indirect worden waargenomen: zware, compacte objecten -- MACHO's genoemd -- die geen of erg weinig licht uitstralen. Gedurende het afgelopen decennium is door verschillende groepen onderzoekers geprobeerd te bepalen of het Melkwegstelsel en het Andromedastelsel inderdaad veel van dit soort donkere materie bevatten.
546 Zware sterren in starburst-stelsels
Marco Spaans
Sterren worden gevormd wanneer een interstellaire gaswolk, bestaande uit moleculaire gassen, onder invloed van de zwaartekracht ineenzakt en fragmenteert. De meeste sterren die uit zoÕn gaswolk worden gevormd zijn licht: zeer zware sterren zijn schaars. Waarnemingen van ons eigen Melkwegstelsel wijzen erop dat de massaverdeling van de ontstane sterren steeds dezelfde is. Het is echter niet gezegd dat dit 'universele' karakter, dat slechts gebaseerd is op onze directe omgeving, ook opgaat voor andere sterrenstelsels. Soms blijkt de stervorming heel anders te verlopen.
549 Rood tij -- 'doodtij'
Kees Floor
Door algenbloei krijgt de zee soms een bruinrode tint: rood tij. De algen die deze kleur veroorzaken, zijn vaak giftig: talrijke vissen sterven eraan. Als dat begrip niet al in een andere betekenis werd gebruikt, zou je dus ook van 'doodtij' kunnen spreken. Op satellietbeelden is het verschijnsel te volgen.
566 Amateur-spectroscopie met een ETX90
Job Geheniau
Hoe heet zijn sterren, hoe groot zijn ze en uit welke stoffen bestaan ze? Met name deze laatste vraag kan tegenwoordig vrij gemakkelijk beantwoord worden, namelijk door middel van spectroscopie. En spectroscopie is iets dat je met beperkte apparatuur zelfs thuis kunt doen.
Verder in dit nummer
554 Zenit Digitaal: Zonsondergang vanuit de ruimte
558 Korte berichten
Met onder meer:
- De Observatie van Govert Schilling
- Kosmic Relief
- Twee nieuwe Plutomanen
564 Amerika terug naar de maan
571 De William Optics Zenithstar 80
574 Amateurs Actief: een fraaie (ringvormige) zonsverduistering
580 Het weer in oktober
582 Sterrenhemel