Zenit in januari 2005
 Bij de voorplaat: Deze opname, gemaakt met de röntgensatelliet Chandra, toont het turbulente overblijfsel van de supernova die in 1572 is waargenomen door o.a. de Deense sterrenkundige Tycho Brahe. De schokgolf van die meer dan vierhonderd jaar oude explosie baant zich nog steeds een weg door zijn omgeving. Daarbij lopen de temperaturen van het aanwezige gas op tot ongeveer 10 miljoen graden. Nieuwe waarnemingen bevestigen het idee dat Tycho's supernova van type Ia was: een witte dwergster die ontploft nadat hij te veel materie van een naburige ster heeft opgeslokt. De inmiddels tot een omvang van ongeveer 20 lichtjaar opgezwollen supernovarest bevindt zich op een afstand van 7500 lichtjaar -- de explosie heeft zich dus feitelijk ruim voor het begin van onze jaartelling voorgedaan! (Opname: NASA/CXC/SAO) |
4 Nieuwe kijk op de supernova's van Tycho en Kepler
Edwin Mathlener
Het is opmerkelijk dat twee bekende astronomen, die aan de basis van de moderne sterrenkunde stonden, elk een 'eigen' supernova konden bestuderen: Tycho Brahe in 1572 en Johannes Kepler in 1604. Sinds Kepler is er in het Melkwegstelsel geen supernova meer gezien. Tycho en Kepler hadden helaas geen telescopen om het verschijnsel nauwkeurig mee te bestuderen, maar hedendaagse astronomen komen met hun moderne telescopen nog steeds nieuwe feiten op het spoor
8 Komeet nabij het zenit!
Alex Scholten
Komeetliefhebbers kunnen in de eerste maanden van 2005 weer een komeet met het blote oog waarnemen. Komeet C/2004 Q2 (Machholz) bereikt in januari zijn maximale helderheid van ongeveer de 4e grootte. Belangrijk daarbij is zijn zeer gunstige stand aan de avondhemel: in de tweede helft van de maand staat de komeet 's avonds vrijwel in het zenit!
12 Bliksem boven bliksem
Ute Ebert en Fedde van der Lijn
Ook boven de wolken kan het behoorlijk slecht weer zijn. Tijdens zware onweersbuien kunnen hier enorme lichtflitsen met een lengte van tientallen kilometers ontstaan. Omdat ze boven de wolken en altijd samen met gewone bliksemschichten optreden, zijn ze vanaf de grond lastig te bestuderen. Maar dankzij low-light-camera's, videocamera's en telescopen komen onderzoekers steeds meer over ze te weten. Daardoor kunnen nu ook de achterliggende natuurkundige mechanismen ontrafeld worden.
30 Flitsen op de maan: fabels en feiten
Alexander Vandenbohede
Sinds mensenheugenis worden op de maan heldere flitsen, gebieden met een rode of blauwe gloed of mist waargenomen. Dit gebeurde niet enkel door toevallige waarnemers maar ook door de meeste prominente astronomen van hun tijd. Deze verschijnselen worden Transient Lunar Phenomena of kortweg TLP's genoemd. Ondanks de honderden waarnemingen en de verschillende ruimtemissies die de maan hebben bezocht, behoren TLP's nog altijd tot de mysteries die de maan voor ons in petto heeft. Zijn ze een bewijs dat de maan nog niet volledig geologisch dood is?
Verder in dit nummer:
16 Celvormige bewolkingspatronen
18 Zeevlammen langs de Nederlandse kust
20 Korte berichten
Met onder meer:
- Tweede zwart gat in melkwegcentrum
- Snelste zonnewind ooit
- De Observatie van Govert Schilling
- Kosmic Relief
- Sterrenkunde-college voor kinderen
35 Zenit Digitaal
40 Amateurs Actief: 'Onze' ster in beeld