Zenit in juli/augustus 2005
 Bij de voorplaat: Op het omslag is een stukje van de NOAO Deep Wide-Field Survey (NDWFS) te zien. Deze verkenning, die een ongeveer 18 vierkante graad groot gedeelte van de (noordelijke) hemel omvat, is onder meer bedoeld om de grootschalige structuur van het heelal in kaart te brengen en de evolutie van melkwegstelsels te onderzoeken. Daartoe zijn met de 4-m Mayall-telescoop op Kitt Peak (Arizona) meer dan vijf miljoen (!) stelsels in beeld gebracht. Uit analyse van de opnamen blijkt dat elliptische stelsels een kannibalistisch verleden hebben. (Foto: B. Jannuzi, A. Dey, NDWFS-team, NOAO/AURA/NSF) |
316 Een naald in een hooiberg
John Heise
Het grootste deel van de massa in het heelal bestaat uit donkere materie. Deze is transparant, zendt geen licht uit en is alleen merkbaar doordat zij zwaartekracht veroorzaakt. Wat die donkere materie is, weten we niet. Misschien is zij samengesteld uit een nieuwe klasse van elementaire deeltjes. Gemiddeld schieten er dan elke seconde een miljoen dwars door ons lichaam, bijna zonder enige wisselwerking. Naar die paar gevallen waarbij wél wisselwerking optreedt, zijn natuurkundigen op zoek. Onlangs is gebleken dat zij misschien nog veel geduld moeten hebben. Het lijkt er namelijk op dat donkere materie is samengepakt in wolken die slechts eens in de paar duizend jaar de aarde passeren...
325 Linksom of rechtsom?
Kees Floor
Uit de bewolkingspatronen die op satellietbeelden te zien zijn, is dikwijls af te leiden hoe de lucht over het aardoppervlak beweegt. Zij volgt wel eens rechte banen, maar meestal stroomt de lucht rond centra van hoge of lage luchtdruk, die als rotondes het 'luchtverkeer' regelen. Daarbij lijkt het wel of de rotondes zoals we die in Nederland en België kennen de voorkeur genieten: de draairichting tegen de wijzers van de klok in laat zich namelijk vrij gemakkelijk herkennen.
328 De ontstaansgeschiedenis van elliptische stelsels
Pieter van Dokkum
Vrijwel alle sterren maken deel uit van sterrenstelsels, die dan ook wel de bouwstenen van het heelal worden genoemd. De twee belangrijkste typen zijn de elliptische stelsels en de spiraalstelsels. Elliptische stelsels zijn rode bollen zonder veel structuur, terwijl spiraalstelsels gekenmerkt worden door een roterende, meestal blauwe schijf met spiraalarmen en een centrale, rode verdikking. Een van de belangrijkste vragen in de sterrenkunde is deze stelsels zijn ontstaan en welke processen verantwoordelijk waren voor de regelmaat die wij nu in hun eigenschappen zien.
332 Een eigen zonnewijzer op de vensterbank
Hans de Rijk
Natuurlijk is het mogelijk om een een zonnewijzer uit te kappen in een plaat marmer. Maar wellicht is het verstandiger om te beginnen met een papieren zonnewijzer, die u in nog geen kwartier kunt maken!
Verder in dit nummer:
336 Korte berichten
Met onder meer:
- De Observatie van Govert Schilling
- Kosmic Relief
348 Supernovaresten als kosmische versnellers
352 Een compacte hoge-resolutie spectrohelioscoop
358 Een ccd-camera van Starlight Xpress
362 Zenit Digitaal
366 Amateurs Actief
372 Het weer in mei
374 Sterrenhemel
376 Agenda
378 Sterretjes