Zenit in mei 2004
 Bij de voorplaat: Volgens de Brazilianen was het een zware storm, maar Amerikaanse weerkundigen denken toch echt dat het een orkaan was. Op 27 maart van dit jaar trof dit weersysteem de kust van Zuid-Amerika, 800 km ten zuiden van Rio de Janeiro. Normaal gesproken worden orkanen op deze geografische breedte niet aangetroffen: de orkaan blijft dan ook naamloos, en een goede verklaring voor het ontstaan ervan is er nog niet. (Foto: MODIS/Terra, NOAA; artikel op blz. 258) |
Bij dit nummer
Dit nummer van Zenit staat voor een belangrijk deel in het teken van onze eigen planeet. In vier artikelen zetten de sprekers van het KNVWS-symposium 'Met het oog op de aarde', dat op 4 oktober 2003 in Utrecht werd gehouden, nog eens op een rijtje wat zij toen besproken hebben.
Rob van Dorland (KNMI) bespreekt het versterkte broeikaseffect -- niet alleen op aarde, maar ook op Mars en Venus. Wat staat ons de komende eeuw te wachten?
Hans Roozekrans (KNMI) geeft een overzicht van de huidige generatie weersatellieten, en de toepassingen van de gegevens die zij verzamelen.
Radboud Koop (SRON) behandelt het onderzoek van het zwaartekrachtsveld van de aarde, zoals dat vanuit de ruimte wordt gedaan.
Hans Oerlemans (IMAU, UU) sluit de rij met een overzicht van het aardse klimaat van de afgelopen vijftig miljoen jaar.
224 De opwarming van de aarde
Rob van Dorland
De wereldgemiddelde temperatuur aan het aardoppervlak is sinds 1860 met ongeveer 0,6 graad toegenomen. Het is opmerkelijk dat zes recente jaren tot de warmste jaren sinds 1860, en mogelijk zelfs sinds duizend jaar, behoren. De temperatuurstijging in de tweede helft van de twintigste eeuw is voor een belangrijk deel het gevolg van de uitstoot van broeikasgassen door de mens. Met de huidige kennis over het klimaatsysteem is het mogelijk aan de hand van schattingen van de toekomstige uitstoot van broeikasgassen uitspraken te doen over de ontwikkeling van het klimaat.
232 Weersatellieten: een lawine van informatie
Hans Roozekrans
In de nu meer dan veertig jaar dat er weersatellieten bestaan, is er wereldwijd heel veel werk gestoken in onderzoek en ontwikkeling van toepassingen van de gemeten gegevens. De toepassingen richten zich vooral op fenomenen die betrekking hebben op het weer, maar ook processen op zee en op land zijn uitstekend vanuit weersatellieten te observeren. Met de lancering van de eerste Meteosat Second Generation (MSG) satelliet, in augustus 2002, zijn de mogelijkheden voor de observatie van ons aardatmosfeersysteem zelfs nog aanzienlijk toegenomen.
236 Aantrekkingskracht: een oogje op de aarde
Radboud Koop
Het klinkt misschien wat vreemd, maar de aantrekkingskracht van de aarde laat zich juist heel goed vanuit de ruimte meten. Sinds een aantal jaren draaien twee bijzondere satellieten om onze planeet, die voortdurend bezig zijn met het in kaart brengen van het mondiale gravitatieveld. Het betreft langdurige missies, waarvan de eerste (veelbelovende) resultaten pas onlangs gepubliceerd zijn. Het wachten is nu op de volgende missie, GOCE geheten, die als het neusje van de zalm van het zwaartekrachtsonderzoek per satelliet wordt beschouwd.
241 De globale ontwikkeling van het klimaat gedurende de laatste 50 miljoen jaar
Hans Oerlemans
Honderd miljoen jaar geleden was het warm op aarde -- ook in de poolgebieden. Antarctica had haar positie op de geografische zuidpool reeds ingenomen, maar toch groeiden er weelderige bossen en graasden er dinosaurussen. De temperatuur op aarde nam nog verder toe, totdat er zo’n 50 miljoen jaar geleden een maximum werd bereikt, althans in de gemiddelde temperatuur van de diepzee. Vervolgens zette een gestage afkoeling in, die uiteindelijk zou uitmonden in de ijstijden van het Pleistoceen...
247 Kosmic Relief -- Observatie
248 De berekening van de paasdatum (2)
251 Heldere komeet aan de avondhemel
Alex Scholten
Vanaf ongeveer 8 mei zal de komeet 2001 Q4 (NEAT) met het blote oog in de avondschemering zichtbaar zijn. Uiteraard blijft het onvoorspelbaar (en dus spannend) hoe deze komeet zich rond het tijdstip van perihelium zal ontwikkelen. Naar verwachting wordt het zowel voor de amateur als voor het 'grote publiek' een interessant object.
254 Regenboog of kleurenkegel
258 Ongebruikelijke orkaan zonder naam
259 Amateurs Actief