Zenit in oktober 2005
 Bij de voorplaat: Het hoofdartikel in dit nummer behandelt een van de grootste vraagstukken waar de sterrenkunde momenteel mee worstelt: de uitdijing van het heelal, die blijkbaar (of schijnbaar) een versnelling vertoont. De ruimte lijkt uiteen te worden gedreven door iets dat men maar de naam 'donkere energie' heeft gegeven. Is deze donkere energie reëel? Of kan de versnelde uitdijing anders worden uitgelegd? Lees het op blz. 436 e.v.! (Illustratie: Evert Soethout; bronnen: NASA/WMAP Science Team; R. Williams (STScI) en NASA/Hubble Deep Field Team) |
435 Donkere energie, of de kinderziekten van het jonge heelal?
John Heise
Nieuwe en nauwkeurige resultaten van een telescoop op Antarctica bevestigen het nog eens: we leven in een versneld uitdijend heelal. De ruimte lijkt te worden voortgestuwd door de leegte zelf. De oorzaak zou 'donkere energie' zijn, een hypothetische vorm van energie, waarvan niemand weet wat zij precies inhoudt. Niet eerder was ons waargenomen wereldbeeld zo concreet, zo onomstreden, maar toch zo onbegrepen. Het verklaren van donkere energie vormt (samen met de donkere materie) een van de grootste uitdagingen in de sterrenkunde van de 21ste eeuw. Is donkere energie reëel? Of is het een kinderziekte bij het waarnemen van het jonge heelal?
446 Jacht op geoneutrino's begonnen
George Beekman
Met een ondergrondse detector in Japan zijn de eerste antineutrino's gesignaleerd die tijdens het verval van radioactieve isotopen in de diepere delen van de aarde ontstaan. Deze geoneutrino's hangen samen met de warmte die in de aarde wordt opgewekt en langzaam naar buiten lekt. Geofysici hopen dat deze boodschappers dezelfde soort informatie over het inwendige van de aarde gaan opleveren als hun tegenhangers -- gewone neutrino's -- dat al eerder over het inwendige van de zon hebben gedaan.
450 Kansverwachtingen
Kees Floor
Onlangs kopte een Londense krant: 'Er is maar één ding erger dan het Engelse weer: het Engelse weerbericht.' Is weervoorspelling een bij voorbaat kansloze onderneming?
460 De meridiaanlijn van Bologna
Fabrizio Bònoli
Bij het vaststellen van onze (gregoriaanse) kalender hebben sterrenkundige waarnemingen een belangrijke rol gespeeld. Om de lengte van het jaar nauwkeurig vast te stellen, moest men weten wanneer de zonnewenden en nachteveningen plaatsvonden. Aanvankelijk werd daarbij gebruik gemaakt van zonnewijzers, maar de behaalde meetnauwkeurigheid liet te wensen over. Daarom werd in de zestiende eeuw een eenvoudig nieuw hulpmiddel bedacht: een meridiaanlijn die, door een kleine opening in het dak van een kerk, door de zon wordt beschenen.
Verder in dit nummer
454 Korte berichten
Met onder meer:
- De Observatie van Govert Schilling
- Kosmic Relief
- 'Poollicht' boven magnetische gebiedjes op Mars
- Planetoide met twee maantjes ontdekt
- Hubble-ruimtetelescoop werkt prima met twee gyroscopen
466 Het meten van lichthinder
470 Zenit Digitaal: Spelen met zwaartekracht
472 Amateurs Actief
476 Het weer in augustus
478 Sterrenhemel