Zenit in oktober 2009
 Bij de voorplaat: Foto's genomen vanuit de ruimte zijn altijd bijzonder. Immers, we zullen het nooit met onze eigen ogen kunnen aanschouwen. Heel spectaculair zijn de natuurverschijnselen; op aarde al indrukwekkend, maar gezien vanuit de ruimte fenomenaal. Op de omslag zien we een vulkaanuitbarsting van de 1496 meter hoge vulkaan Sarychev Peak op het eiland Matua, een van de Russische Koerilen in de Zee van Ochotsk. De foto is gemaakt op 12 juni 2009 vanuit het ISS met een digitale camera. Kees Floor gaat in zijn artikel 'Vulkaanuitbarstingen vanuit de ruimte' dieper in op deze prachtige natuurverschijnselen. Zie pagina 452 en verder. |
436 IJstijden: hoe, wat, waar en waarom
Richard Bintanja
IJstijden zijn onlosmakelijk verbonden met kwalificaties als intense koude en enorme ijskappen. Toch gingen ijstijden, ook wel glacialen genoemd, niet altijd gepaard met de intense koude en de enorme ijskappen zoals tijdens de laatste ijstijd zo'n 18.000 jaar geleden. Zo waren er grote klimaatschommelingen op tijdschalen van 1000 jaar en zelfs korter binnen een ijstijd. Aan de hand van een recent verschenen artikel in Nature bespreken we hier de 'geschiedenis' van de ijstijden, en zullen we tevens een blik naar de toekomst werpen.
442 De Oerknal
C. de Jager
Dat het heelal er niet steeds is geweest en op een bijzondere wijze moet zijn ontstaan werd pas heel geleidelijk duidelijk. De eerste stap daartoe waren de metingen van V.M. Slipher vanaf 1912. Hij stelde vast dat in de spectra van een veertigtal 'spiraalnevels' de lijnen waren verschoven naar langere golflengten, wat erop zou wijzen dat deze stelsels zich van ons verwijderen. In 1929 schatte E. Hubble de afstanden van deze stelsels en hij vond dat er een verband bestaat tussen de snelheid waarmee extragalactische stelsels zich van ons verwijderen en hun afstand tot ons. Hoe verder van ons vandaan, des te sneller lopen ze van ons weg. Het eerst opkomende idee dat alles van ons weg zou lopen en dat wij dus het centrum van het heelal zouden zijn, was op zichzelf begrijpelijk, want zo was dat tot die tijd altijd gedacht,
446 Gammaflitsen: nog veel vragen
Eddy Echternach
Dankzij onderzoek met de Swift-satelliet en de vorig jaar gelanceerde Fermi Gamma-ray Space Telescope worden steeds meer gegevens verkregen over het meest explosieve verschijnsel in het heelal: de gammaflits. Maar ondanks alle waarnemingen zijn nog lang niet alle vragen omtrent dit intrigerende verschijnsel beantwoord. Gammaflitsen zijn korte uitbarstingen van gammastraling die op willekeurige momenten aan de hemel verschijnen.
Verder in dit nummer
452 Vulkaanuitbarstingen vanuit de ruimte
460 Korte berichten met onder andere Astrodag 2009 en een bijzondere prijs voor Harrie Rutten
466 Maanschaduw op satellietbeelden
468 Het epsilon Aurigaeproject
474 Amateurs actief: Van Venus tot Pluto
480 Agenda
482 Sterretjes